CLIP Bestuur en bureau Contact Licentiehouders Downloads
Clip
CLIP CALCULATOR: digitaal of papier

Wetgeving en jurisprudentie

 
De Auteurswet 1912 is per 1 september 2004 voor wat betreft de onderwerpen 'kopiëren', 'document delivery' en 'knipselkranten' gewijzigd en verduidelijkt.
 
  • Uitspraak inzake gebruik artikelen
  • 16b Aw: de fotokopie voor eigen gebruik en in opdracht
  • 16h Aw e.v.: Reprorecht
  • Reprorecht: document delivery
  • 16c Aw: de elektronische kopie voor eigen gebruik
  • Belangrijkste tussenconclusies
  • Andere relevante beperkingen
  • Jurisprudentie CommerciĆ«le knipseldiensten verboden
  • 2004 aanvang procedure over interne knipseldienst van de rijksoverheid
  • vonnis van de Rechtbank Den Haag (uitgevers/staat) van 2 maart 2005
  • Legal opinion Prof. mr. D.J.G. Visser: Papieren knipselkranten en het auteursrechtvoorbehoud
  •  
    Uitspraak inzake gebruik artikelen
    In zijn arrest van 26 juli 2011 heeft het Hof Leeuwarden bepaald dat nieuwsmedia een auteursrechtvoorbehoud kunnen maken, waardoor voor overname van nieuwsartikelen een vergoeding verschuldigd is. In een zaak die NDP Nieuwsmedia, de brancheorganisatie voor nieuwsbedrijven, en zijn leden hadden aangespannen tegen de Provincie Flevoland heeft het Hof in hoger beroep geoordeeld dat, indien er een auteursrechtvoorbehoud is gemaakt, het zonder vergoeding overnemen van nieuwsartikelen die auteursrechtelijk beschermd zijn in strijd is met het auteursrecht. Dit geldt zowel voor print als online.
     
    16b Aw: de fotokopie voor eigen gebruik en in opdracht
    Een natuurlijk persoon mag voor privé-gebruik zonder direct of indirect commercieel oogmerk een 'reprografische verveelvoudiging'(van papier naar papier), een fotokopie maken. Ook mag deze natuurlijk persoon een ander opdracht geven die fotokopie voor hem te maken. Als het gaat om een fotokopie uit een boek dat nog in de handel is, geldt daarbij als voorwaarde dat dit fotokopiëren beperkt blijft tot een klein gedeelte. Uit een krant of tijdschrift mag een kort artikel voor privé-gebruik worden gefotokopieerd. Voor dit privé-gebruik is geen vergoeding verschuldigd.
    Een paar zaken zijn nu duidelijk:
    • Het leveren van fotokopieën per post of per fax aan derden in is zonder toestemming van de rechthebbenden alleen nog mogelijk als geleverd wordt aan natuurlijke personen die daarbij geen commercieel oogmerk hebben . Denk aan het fotokopiëren door bijvoorbeeld bibliotheken, knipseldiensten of andere instellingen.
    • Document delivery van fotokopieën aan bedrijven, instellingen of mensen in de uitoefening van beroep of bedrijf valt niet meer onder de privé-kopie regeling van artikel 16b lid 1 Aw, daarvoor is toestemming van de rechthebbenden vereist.
     
    16h Aw e.v.: Reprorecht
    Organisaties en ondernemingen mogen voor intern gebruik, nader geregeld in het Reprobesluit, fotokopieën maken. Voorwaarde is dat dit beperkt blijft tot een klein gedeelte van een boek dat nog in de handel is of een kort artikel, en dat daarvoor een vergoeding wordt betaald aan Stichting Reprorecht. De betalingsregelingen met Stichting reprorecht zijn gebaseerd op een wettelijk tarief van 4,5 cent per fotokopie, alleen voor het niet-wetenschappelijk onderwijs geldt een lager tarief: 1,1 cent per fotokopie.
     
    Reprorecht: document delivery
    Het zogenaamde interbibliothecaire leenverkeer, (zoals de bibliotheken document delivery van artikelen noemen), valt niet meer onder 16b (zonder vergoeding), zou eventueel alsnog onder 16h gebracht kunnen worden, maar dan moet er wel voor betaald worden aan Stichting Reprorecht. Document delivery van bibliotheken aan niet-bibliotheken mag in ieder geval alleen voorzover dat onder 16b mag: dus alleen aan natuurlijke personen die daarbij geen commercieel oogmerk hebben!
     
    16c Aw: de elektronische kopie voor eigen gebruik
    Een natuurlijke persoon mag zonder direct of indirect commercieel oogmerk voor eigen gebruik een elektronische kopie maken van het gehele werk, tenzij het gaat om databanken die ook niet voor eigen gebruik volledig mogen worden gekopieerd. Hij betaalt daarvoor automatisch een vergoeding als hij dat op een aangeschafte drager doet, zoals een compact disc (de zogenaamde thuiskopieheffing). De kopieën mogen echter niet zonder toestemming van de rechthebbenden aan derden worden afgegeven.
     
    Belangrijkste tussenconclusies
    - Document delivery aan professionele gebruikers kan niet langer gebaseerd worden op de beperking voor het privé-kopiëren, namelijk het zonder toestemming of vergoeding opdracht geven aan een leverancier tot het maken van een kopie. Dat geldt zowel voor papieren als elektronische kopieën.
    - Ondernemingen en instellingen kunnen ook voor intern gebruik geen elektronische kopie van een werk maken, ook niet van een gedeelte daarvan. Zij hebben toestemming van de rechthebbenden nodig, tenzij zij nog een beroep kunnen op een van de andere beperkingen op het exclusieve auteursrecht, bijvoorbeeld de onderwijsexceptie of de persexceptie.
     
    Andere relevante beperkingen

    Art. 16 Aw: onderwijsexceptie
    In onderwijspublicaties die gemaakt zijn voor het niet-commerciële onderwijs mag een kort gedeelte of een kort werk worden overgenomen, mits daarvoor een billijke vergoeding wordt betaald. Voor gebruik in commerciële uitgaven zijn door uitgevers onderling regelingen getroffen voor de melding- en betalingsprocedure en de invulling van de normen kort en billijk, o.a. de Regeling Bloemlezingen voor de overname uit literair werk en de WEU-regeling voor de overname uit educatieve en wetenschappelijke uitgaven. Voor gebruik in eigen publicaties van universiteiten en onderwijsinstellingen zijn readerregelingen getroffen.
    Meer informatie over de readerregeling

    Art. 15 Aw: persexceptie en knipselkranten
    Ten behoeve van de nieuwsvoorziening mogen nieuwsberichten en actuele artikelen uit de pers door de pers worden overgenomen. Nieuwsberichten zijn korte feitelijke berichten zonder auteursrechtelijke bescherming.
    Artikelen mogen worden overgenomen totdat het auteursrecht op die artikelen uitdrukkelijk door of namens de rechthebbende(n) wordt voorbehouden. Tot de pers worden ook websites met een nieuwsfunctie, knipseldiensten en knipselkranten gerekend.
    Door de minister van Justitie wordt in de Memorie van Toelichting in twijfel getrokken of de aanbieders van elektronische knipselkranten zich ook op deze exceptie mogen beroepen, zeker als de rechthebbenden dergelijke elektronische nieuwsvoorzieningen ook zelf aanbieden. De rechter mag beslissen, maar elektronische knipselkranten zouden volgens de minister wel eens in strijd kunnen zijn met de normale exploitatie, waardoor geen beroep kan worden gedaan op deze uitzondering voor de pers.
    Nieuwsberichten en gemengde berichten mogen altijd vrij worden overgenomen, maar wat zijn dat voor berichten? De minister antwoordde op kamervragen dat hiermee nooit anders is bedoeld dan zuiver feitelijke berichten, die eigenlijk niet als objecten van auteursrecht kunnen worden beschouwd. Dat betekent dat de inhoud van kranten en tijdschriften, (waaraan bijna altijd wel een auteursrechtelijk relevante bijdrage van de redactie ten grondslag ligt), niet via een ruime uitleg van het begrip nieuwsberichten en gemengde berichten tot het publiek domein kan worden gerekend.
    Zelfs al zouden elektronische knipseldiensten een beroep op de persexceptie kunnen doen, dan nog geldt dat dit alleen mogelijk is zolang de rechthebbenden hun auteursrecht niet uitdrukkelijk voorbehouden. Uitgevers van dagbladen en tijdschriften maken tegenwoordig een uitdrukkelijk voorbehoud, onder andere in hun colofon, niet om knipselkranten en -diensten te verbieden, maar om deze tegen betaling van een vergoeding toe te staan. De campagne 'Een gratis knipselkrant kun je niet maken' wijst daar op. De Sectie Copyright Licentie- en Incassobureau PRO (CLIP) van Stichting PRO voert de collectieve vergoedingsregeling uit.

     
    Jurisprudentie Commerciƫle knipseldiensten verboden
    Op 5 september 2002 verbood de Amsterdamse Rechtbank het op commerciële grondslag elektronisch reproduceren en het leveren vanuit dit elektronische bestand van knipsels aan de klanten van de commerciële knipseldiensten Knipsel Info Service, Antal Clipping en Euroclip. Deze procedure was aangespannen door drie dagbladuitgevers en twee freelance journalisten. Naar de mening van de rechtbank konden de knipseldiensten geen beroep doen op de wettelijke uitzonderingen voor het kopiëren voor eigen gebruik van artikel 16b Auteurswet (oud) en voor de persvoorziening van artikel 15 Auteurswet (oud) omdat zij de knipsels de reproducties maakten en leverden met een commercieel oogmerk en daarvoor zijn deze wettelijke beperkingen naar het oordeel van de rechtbank niet bedoeld.
    De rechtbank kwam daarmee niet toe aan de vraag of elektronische knipseldiensten een beroep kunnen doen op de persexceptie van artikel 15 Auteurswet en kwam ook niet toe aan de vraag of, als voor knipseldiensten en knipselkranten nog steeds een beroep kan worden gedaan op artikel 15 Auteurswet, deze exceptie niet van toepassing is omdat de uitgevers het auteursrecht uitdrukkelijk hebben voorbehouden.
     
    2004 aanvang procedure over interne knipseldienst van de rijksoverheid
    De leden van de Nederlandse Dagblad Pers (NDP) hebben een bodemprocedure aangespannen tegen de rijksoverheid vanwege de papieren knipselkranten en elektronische knipseldienst die de ministeries dagelijks aan hun ambtenaren bieden zonder daarvoor een regeling te hebben getroffen met de uitgevers. In deze procedure is aan de orde of de elektronische knipseldienst gerekend kan worden tot de persexceptie van artikel 15 Auteurswet en zo ja, of dit beroep op de persexceptie dan niet meer mogelijk is omdat de uitgevers hun auteursrecht uitdrukkelijk hebben voorbehouden in het colofon en bij brief. Dit laatste geldt dan ook voor de papieren knipselkranten, waarvoor het voorbehoud dan ook is gemaakt. Bij tussenvonnis vroeg de Haagse rechtbank om nader bewijsmateriaal over de omvang van het gebruik en de consequenties daarvan voor de normale exploitatie van de uitgevers en werd aan partijen de vraag voorgelegd of de rechtsvragen aan het Europese Hof van Justitie zouden moeten worden voorgelegd voor een nadere uitleg van deze bepaling die zijn basis nu ook in de Europese richtlijn over auteursrecht heeft. Bij de comparitie van partijen op 11 oktober 2004 bleken beide partijen om vonnis te vragen omdat het hier om een feitelijke beoordeling zou gaan, waar het Europese Hof toch niets mee kan.
    Het is nog niet bekend wanneer de rechtbank een uitspraak doet.

    De Haagse rechtbank verbiedt de Staat het scannen en via een intern netwerk openbaar maken van artikelen die in kranten zijn verschenen, zolang daarvoor geen toestemming van de uitgevers is verkregen, op straffe van een onmiddellijk opeisbare dwangsom van € 1.000,- per dag en per ministerie dat enig (deel van een) ministerie in gebreke blijft met de nakoming van dit gebod.

    De uitspraak volgt op de bodemprocedure die door de gezamenlijke Nederlandse dagbladen, verenigd in de NDP, is aangespannen tegen de Rijksoverheid. Ministeries laten de inhoud van kranten scannen en bedienen met geselecteerde artikelen dagelijks, onder andere via hun intranet, duizenden ambtenaren. Deze praktijk gaat niet alleen ten koste van abonnementen, maar frustreert bovenal de investeringen die uitgevers hebben gedaan in de digitale levering van hun producten aan de professionele markt. De uitgevers willen dat de Rijksoverheid voor dit gebruik een redelijke vergoeding betaalt. Omdat de overheid het onrechtmatige karakter van haar knipselkranten niet wilde erkennen, stond er voor de uitgevers geen andere mogelijkheid open dan de zaak aan de rechter voor te leggen. De uitgevers zijn nu bij vonnis van 2 maart door de Rechtbank ’s-Gravenhage in het gelijk gesteld.

    De uitgeverijen in Nederland bieden sinds kort ook een regeling aan voor het gebruik van artikelen uit kranten en tijdschriften voor papieren en digitale knipselkranten en -diensten. Daarom maken uitgevers en journalisten nadrukkelijk het voorbehoud van hun auteursrecht. CLIP (Copyright Licentie- en Incassobureau Pro) verstrekt namens de rechthebbenden licenties aan ondernemingen en organisaties die een legale knipselkrant of dienst willen. Voor meer informatie kan men terecht op www.clip.nl.

    Volgens NDP-voorzitter Kees Spaan betekent dit vonnis “een versterking van de multimediale functie van dagbladen en een belangrijke stap in de strijd tegen parasitair gebruik van het werk van journalisten en uitgevers. Jammer dat er uitgerekend tegen de staat der Nederlanden een proces voor nodig was.”
    Naar de mening van Professor Visser vormt de uitspraak “een belangrijke principiële erkenning van het feit dat intern hergebruik van auteursrechtelijk beschermde nieuwsinformatie gerekend moet worden tot de normale exploitatie ervan, en dat daar dus toestemming voor nodig is van de rechthebbenden.”

    Het Nederland Uitgeversverbond is zeer verheugd over de uitspraak van de Haagse Rechtbank, vooral ook omdat de Rechtbank in het vonnis oog heeft voor de “negatieve voorbeeldfunctie van de Staat voor decentrale delen van de overheid, semi-overheid en de private sector die geïnteresseerd zijn in de nieuwe markt voor digitale informatievoorziening op maat, waarin uitgevers van kranten en tijdschriften kunnen en ook daadwerkelijk trachten te voorzien.”

    Jan Bommer
    directeur 

     
    vonnis van de Rechtbank Den Haag (uitgevers/staat) van 2 maart 2005
     
    Legal opinion Prof. mr. D.J.G. Visser: Papieren knipselkranten en het auteursrechtvoorbehoud
    Na het vonnis van de Haagse rechtbank uit maart 2005 over digitale knipselkranten is bij verschillende ondernemingen en instellingen de gedachte gaan leven dat digitale knipselkranten niet meer ‘mogen’, maar dat er voor papierenknipselkranten niets zou zijn veranderd.

    Dat is gezien de berichtgeving wel een beetje begrijpelijk, maar het is niet juist.

    In 1995 heeft de Hoge Raad weliswaar een uitspraak gedaan over papieren knipselkranten, waarin kort gezegd, is bepaald dat interne papieren knipselkranten op grond van art. 15 Auteurswet wél zouden ‘mogen’, maar sindsdien is er het één en ander veranderd, waaronder de tekst van de betreffende wetsbepaling.

    Het belangrijkste verschil is dat de dagblad- en tijdschriftuitgevers heden ten dage het zogenaamde uitdrukkelijke auteursrechtvoorbehoud maken in de zin van artikel 15 lid 1 sub 4 Auteurswet. Zij doen dit in de colofons van de betreffende dagbladen of tijdschriften en in voorkomende gevallen in brieven die zij rechtstreeks aan ondernemingen en instellingen zenden. (Dit voorbehoud speelde in de beoordeling door de Hoge Raad in 1995 geen rol, o.a. omdat die procedure werd gevoerd tussen andere partijen. Eiser was de stichting Reprorecht en niet één of meer uitgevers).

    Door het maken van dit voorbehoud wordt de wetsbepaling die papieren knipselkranten zou toestaan grotendeels buitenwerking gesteld. Wanneer het bewuste uitdrukkelijke voorbehoud is gemaakt mogen alleen nog berichten van een zeer beperkte categorie feitelijke mededelingen, omschreven als “nieuwsberichten en gemengde berichten” worden overgenomen. Hierbij moet gedacht worden aan zuiver feitelijke berichten van maximaal enkele zinnen.
    Alle andere artikelen en berichten mogen, vanwege het uitdrukkelijke auteursrecht-voorbehoud, niet worden overgenomen. Dit volgt onder andere uit artikel 5 lid 3 sub c van de Europese Auteursrechtrichtlijn die in 2004 in de Nederlandse Auteurswet is geïmplementeerd.

    Hierbij dient verder nog te worden opgemerkt dat papieren knipselkranten niet vallen onder de regelingen die worden afgesloten met de Stichting Reprorecht. Sinds het arrest van de Hoge Raad uit 1995 laat de Stichting Reprorecht papieren knipselkranten buiten beschouwing bij de bepaling van de aan haar te betalen reprorechtelijke vergoeding.

    Het gebruik van papieren knipselkranten kan tegenwoordig wel worden afgerekend met de sectie Copyright Licentie- en Incassobureau PRO (CLIP) van Stichting PRO (zie www.clip.nl).

    In al die gevallen waarin de betrokken dagblad- en tijdschriftuitgevers het genoemde uitdrukkelijke auteursrechtvoorbehoud hebben gemaakt is het opnemen van artikelen ook in papieren knipselkranten niet meer toegestaan, indien niet een deugdelijke licentieovereenkomst is gesloten met de betrokken dagbladuitgevers of met CLIP.

    Prof. mr D.J.G. Visser

    Hoogleraar Intellectuele Eigendomsrecht, Universiteit Leiden

    Advocaat te Amsterdam

    Huidige tekst artikel 15 Auteurswet:

    1. Als inbreuk op het auteursrecht wordt niet beschouwd het overnemen van nieuwsberichten, gemengde berichten, of artikelen over actuele economische, politieke, godsdienstige of levensbeschouwelijke onderwerpen, die in een dag-, nieuws- of weekblad of tijdschrift zijn verschenen, alsmede van werken van dezelfde aard die zijn opgenomen in een uitgezonden radio- of televisieprogramma, indien:

    1°. het overnemen geschiedt door een dag-, nieuws- of weekblad of tijdschrift, in een uitzending van een radio- of televisieprogramma;
    2°. de bepalingen van artikel 25 in acht worden genomen;
    3°. de bron op duidelijke wijze wordt vermeld, alsmede de aanduiding van de maker, indien deze in de bron voorkomt, en
    4°. het auteursrecht niet uitdrukkelijk is voorbehouden.

    2. Ten aanzien van nieuwsberichten en gemengde berichten kan een voorbehoud als bedoeld in het eerste lid, onder 4°. niet worden gemaakt.

    3. De bepalingen van dit artikel zijn mede van toepassing ten aanzien van het overnemen in een andere taal dan de oorspronkelijke.